logo przewodnik sudecki
logo horsky

Przewodnik Sudecki

Pilot Wycieczek

Damian Sadowski

tel. +48 661692613

logo małe

Sudety Zachodnie

 

Sudety Zachodnie

 

 * Kocioł Małego Stawu w zimowej odsłonie *

 

* Kocioł Małego Stawu *

✅ Współrzędne: 50.748958618500566, 15.702789480559849
 
 
✅ Pasmo: Karkonosze
 
✅ Szlaki: szlak niebieski z Polany do schroniska Strzecha Akademicka
 
⚠️ Obszar chroniony: Karkonoski Park Narodowy
 
✅ Więcej informacji i cennik wejścia do KPN-u na stronie: https://kpnmab.pl/
🟢 Kocioł Małego Stawu
Do najcenniejszych elementów rzeźby Karkonoszy zalicza się kotły polodowcowe. Powstały one na wskutek działalności plejstoceńskich lodowców. W polskiej części Karkonoszy, w krajobrazie można odnaleźć sześć tego typu form i jest to Kocioł Łomniczki, Kocioł Wielkiego Stawu, Kocioł Małego Stawu, Czarny Kocioł, Wielki Śnieżny Kocioł oraz Mały Śnieżny Kocioł.
 
Kocioł Małego Stawu położony jest w środkowych Karkonoszach, wcinając się we wschodnie zbocze Smogorni, poniżej Srebrnego Upłazu aż po Równie pod Śnieżką. Kocioł osiąga długość ok 1000 m i szerokość od 400 do 700 m. Skalne ściany Kotła Małego Stawu, niemalże pionowe, bogato urzeźbione, porozcinane licznymi rynnami i żlebami osiągają wysokość ok 200 m. Dno kotła wypełnia misa Małego Stawu oraz liczne osady polodowcowe w postaci moren oraz piargów – stożków usypiskowych zbudowanych z gruzu granitowego. Od strony wschodniej w krajobrazie, zaobserwować można dwa potężne wały morenowe. Na niższej z nich, sztucznie przekształconej prze człowieka, na wysokości ok 8-10 m nad taflą wody, wybudowane zostało schronisko Samotnia. Za budynkiem schroniska wznosi się drugi najprawdopodobniej starszy wał morenowy, sięgający ok 59 m wysokości od lustra wody. Poniżej jeziorka polodowcowego, w kierunku północnym teren nieco się obniża, porozcinany jest chaotycznie rozmieszczonymi pagórkami morenowymi oddzielonymi niewielkimi zagłębieniami, a następnie wyrównuje, tworząc znaczne wypłaszczenie sięgające aż po Domek Myśliwski. Wypłaszczenie to, zamknięte niewysokim wałem morenowym, być może kiedyś stanowiło dno dawnego jeziorka polodowcowego. Wał ten przerwany został przez odwadniającą Mały Staw rzekę Łomnicę.
 
W Kotle Małego Stawu bardzo długo zalega pokrywa śnieżna, płaty śniegu często obserwować można nawet do początku lata. Największa pokrywa śniegu zalega w Żlebie Slalomowym. Zimową porą przy górnej krawędzi kotła tworzą się również potężne nawisy śnieżne, z reguły są one dość stabilne, jednak przy określonych warunkach pogodowych, lub podcięte przez turystów tracą stabilność tworząc lawiny. Dla tego odcinek szlaku niebieskiego poniżej schroniska Samotnia zimą jest zamknięty.
 
Kocioł Małego Stawu jest jednym z cenniejszych przyrodniczo obszarów Karkonoszy. Występuje tu m.in. jarząb górski, wierzba lapońska, wełnianeczka alpejska, czeremcha skalna, porzeczka skalna, gnidosz sudecki, pierwiosnka maleńka, zawilec narcyzowy i wiele innych ciekawych roślin. Jednym z najcenniejszych gatunków jaki tu występuje jest przytulia sudecka.
 
Od wieków Kocioł Małego Stawu odwiedzany był przez wędrowców. Najstarszą zachowaną wzmianką o wizycie w tym miejscu jest dokument z 1654 r.
W 1677 r. stolnik żmudzki, Teodor Billewicz opisuje po raz pierwszy Kocioł Małego Stawu w języku polskim.
W 1737 r., 8 lutego właściciel Samuelowej Budy (obecnie Strzecha Akademicka), z okolic Kotła Małego Stawu, zwiózł saniami rogatymi dr Lindera z Jeleniej Góry wraz z towarzyszami którzy przybyli tu zobaczyć skutki potężnej lawiny która zeszła do kotła w nocy z 20 na 21 stycznia, łamiąc lód na Małym Stawie. Był to pierwszy udokumentowany zjazd. Turystyczne zjazdy saniami rogatymi rozpowszechniły się nieco później bo w XIX w.
 
🟢 Mały Staw
✅ Dawne nazwy: Kleine Teich, Mal, Malý rybnik, Morski Staw
 
Mały Staw jest to naturalne jezioro górskie przepływowe, położone na wysokości 1183 m n.p.m., wypełniające dno Kotła Małego Stawu. Powierzchnia stawu zajmuje 2,89 ha, a maksymalna głębokość dochodzi do 7.3 m. W jeziorku polodowcowym żyje pstrąg potokowy, a w wielu opisach podawana jest również informacja o występowaniu tu wirka (Otomesostoma auditivum) – kilkumilimetrowego ślimaka. Jednak na oficjalnej stronie Karkonoskiego Parku Narodowego występuje on tylko w Wielkim Stawie. Mały Staw zasilany jest licznymi potokami źródliskowymi spływającymi ścianami kotła polodowcowego, a odwadniany jest przez rzekę Łomnicę. Powyżej jeziorka znajduję się malownicze schronisko Samotnia.
 
W końcówce XIX w. z Małego Stawu, zimową porą pozyskiwano do 2500 ton lodu. Pozyskane kostki lodu zwożone były do Karpacza saniami rogatymi, a stąd rozwożono je po całych Prusach koleją. Wykorzystywano je do chłodni.
 
🟢 Schronisko Samotnia
✅ Dawne nazwy: Teichbaude, Kleine Teichbaude
 
Schronisko położone jest w jednym z najpiękniejszych miejsc polskich Karkonoszy – Kotle Małego Stawu.
Pierwsze zmianki o budynku postawionym nad Małym Stawem pochodzą z 1670 r. Była to wówczas buda strażnika pilnującego hodowanych w Małym Stawie pstrągów w dobrach Schaffgotschów. Informacja o gospodarzu tego miejsca pochodzi z zapisów śląskiego pedagoga, filologa i poety – Christian Gryfius. W opisie mowa jest o niebywałej sile starca, który żył z wypasu kóz, spędzając swoje całe życie w górach. Najprawdopodobniej jest tu mowa o Mateuszu Schuder lub Schoder.
Najprawdopodobniej buda postawiona została w okolicach roku 1654. Taką informację podaje Berthold Lessenthin w swojej monografii Das Riesengebirge im Winter (Karkonosze Zimą) wydanej w 1901 r.
 
Kolejna wzmianka pojawia się w 1710 r., w księdze kościelnej w Cieplicach. Mowa w niej jest o śmierci Georga Schodera, syn Mateusza, najprawdopodobniej pierwszego strażnika przy Małym Stawie pod Olbrzymią Kopą (Śnieżką).
 
W 1831 r., na obrazie, najprawdopodobniej, Ludwika Richtera uwieczniony został ostatni właściciel dawnej budy Karol Horing. Na obrazie tym przedstawiony jest jako małych chłopiec prowadzony za rękę przez ojca w otoczeniu Małego Stawu.
 
W 1872 r., ze względu na zły stan techniczny dawny budynek został rozebrany. Nowa buda wybudowana została w 1883 r., w nieco innym miejscu, bliżej Stawu, w miejscu dzisiejszego schroniska.
 
W 1891 r. Karol Horing sprzedaje obiekt wraz z 26 sztukami bydła, radcy handlowemu, Henrykowi Richterowi z Miłkowa.
Nowy właściciel zmienił wówczas funkcję budynku z hodowlanej na schronisko. Dokonał również rozbudowy budynku. Powstały dwie sale noclegowe oraz charakterystyczna istniejąca po dzień dzisiejszy dzwonniczka na dachu. Ciekawostką jest sygnatura na odlanym w Jeleniej Górze dzwonie. Widnieje na nim data 1861. Data ta sugeruje że Richter posiadał ten dzwon już wcześniej.
 
Nowy gospodarz wybudował również, nową szeroką na 2,5 m, drogę od drogi jezdnej z Polany na Złotówkę. Dzięki temu wozy konne były wstanie dojechać pod samo schronisko.
W 1898 r. nastąpiło oficjalne otwarcie Teichbaude, czyli Budy Stawowej pełniącej funkcję schroniska z profesjonalną obsługą.
 
W 1900 r. Richter wydzierżawił obiekt Józefowi Bönschowi a w 1913 r. postanawia sprzedać schronisko wraz z całym przyległym terenem. W akcie sprzedaży miał znaleźć się wówczas zapis że nowy właściciel otrzyma prawo do wyburzenia obecnego obiektu i w miejsce jego możliwość budowy nowego dużego zajazdu wraz z kolonią domów. Dzięki staraniom Riesengebirgsverein (Towarzystwa Karkonoskiego) zaniechano realizacji tego projektu. Dodatkowo w dniu 6 lutego 1913 r., administracyjnie wydano zarządzenie o całkowitym zakazie jakichkolwiek zmian zabudowy gruntów nad Małym Stawem.
 
W 1918 r. schronisko kupuje właściciel sąsiedniej Hampelbaude (Strzecha Akademicka) – Franz Krauss. Dokonuje on w latach 1922 -23 modernizacji schroniska.
 
W 1927 r. (bądź w 1928 r. według niektórych źródeł) schronisko przejmuje znany niemiecki sportowiec Paula Haase wraz z małżonką. Wówczas Samotnia staje się centrum sportów zimowych. Nowi gospodarze, w 1934 r. dokonują kolejnej rozbudowy schroniska wykorzystując projekt przygotowany przez znanych architektów braci Albert z Jeleniej Góry. Powiększono wówczas obiekt o północne skrzydło, nadając bryle współczesny wygląd.
Po śmierci Paula 1 czerwca 1934 r, wdowa po nim, Greta Haase przejmuje schronisko. Rejestruje swoją działalność 2 lutego 1935 r. pod nazwą „Kleine Teichbaude Paul Haase in Brückenberg im Riesengebirge”.
 
W 1938 r. Teichbaude przejmuje córka Franza Kraussa – Margarete Römer. Margaret związana była mocno z Karkonoszami. Urodziła się w Hampelbaude (Strzecha Akademicka). Była również żoną Richtrera dawnego właściciela Samotni. Po jego śmierci wyszła ponownie za mąż za Wernera Römera dyrektora oddziału Deutsche Bank w Elberfeld.
Ostatnim niemieckim właścicielem schroniska nad Małym Stawem był Franz Hövel.
 
Po II wojnie światowej schronisko przejmuje Polskie Towarzystwo Tatrzańskie, a zarządcą zostaje Stanisław Staroń z Krakowa. W 1950 r. po połączeniu Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym powstaje PTTK (Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze) stając się nowym właścicielem Samotni. Schronisko na przestrzeni kolejnych lat dość często zmienia gospodarzy. Po Stanisławie Staroniu zostają po kolei Henryk Zienkiewicz, Bachman, Gawlik, Franciszek Niepsuj, Brosniława Bannasch, Zbigniew Pawłowski, Stanisław Waloszek, Aleksander Zajkowski, Wojciech Wasilewski, Brosnisław Pietkiewicz, Zenon Pietrzak, Cezary Marcinkowski, Janusz Cibor, Zofia John.
W 1966 r. 13 czerwca nowym gospodarzem schroniska Samotnia zostaje Waldemar Siemaszko. Rozpoczyna się wówczas tzw. złota era schroniska.
 
Od 1967 r. w Kotle Małego Stawu rozgrywano zawody narciarskie w slalomie specjalnym i gigancie o „Puchar Samotni”. Ich pomysłodawcą był Waldemar Siemaszko. Rozgrywano je do 1981 r. Następnie wznowiono je w 1995 r. i rozgrywano do 2009 r., kiedy to Karkonoski Park Narodowy ostatecznie zakazał organizacji zawodów w kotle polodowcowym.
 
W latach 70-tych ubiegłego wieku w schronisku przeprowadzono szereg remontów i modernizacji. M.in. powstała tu pierwsza w Sudetach biologiczna oczyszczalnia ścieków, wymieniono ogrzewanie z węglowego na olejowe, powiększono liczbę miejsc noclegowych do 65, zmodernizowano kuchnię. Powstała również wówczas samoobsługowa wypożyczalnia nart. Po w/w przebudowach schronisko zyskało rangę „perły Karkonoszy” oraz zdobywało liczne nagrody. W Samotni uruchomiono również dyżurkę ratunkową GOPR.
 
W 1975 r. przeprowadzono ekspertyzę techniczną obiektu, z której wynikło że dalsze prace remontowe są nierentowne i obiekt wymaga wzmocnienia. W 1976 r. przeprowadzono prace wzmacniające, stemplując strop w sali bufetowej oraz klatce schodowej.
 
Waldemar Siemaszko, zasłużony działacz PTTK, ratownik GOPR, przewodnik i honorowy obywatel miasta Karpacza zginął w nieszczęśliwym wypadku 10 lutego 1994 r. Zjeżdżając oblodzoną drogą, nieopodal świątyni Wang, auto terenowe kierowane przez Waldemara, zsunęło się ze skarpy. Jak podają źródła zmarł, gdyż lekarka z karetki pogotowia nie potrafili udzielić pierwszej pomocy.
 
Po śmierci Waldemara Siemaszki, schronisko Samotnia zyskuje jego imię, a „nowym” gospodarzem zastaje jego żona Sylwia oraz córka Magdalena.
W 2013 r. Spółka Sudeckie Hotele i Schroniska PTTK ogłosiła przetarg na dzierżawę obiektu. Głównym kryterium zwycięskim była cena dzierżawy. W szranki, oprócz obecnych gospodarzy stanął przedsiębiorca z Karpacza, Artur Domański. Przedsiębiorca poza restauracją w Karpaczu prowadził otwartą jeszcze wówczas restaurację na Śnieżce. Ten kontrowersyjny przedsiębiorca na Śnieżce przez krótki okres próbował wyprowadzić m.in. styl podhalański, który nie ma nic wspólnego z Karkonoszami.
 
Ogłoszony przetarg wygrał Artur Domański, jednak ze względu na ogromny sprzeciw komercjalizacji Samotni, przez miłośników Karkonoszy z różnych środowisk społecznych w całej niemalże Polsce oraz wsparcia Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przetarg został unieważniony. Po dzień dzisiejszy gospodarzami schroniska jest rodzina Siemaszków.
 
W Samotni odbywa się wiele imprez górskich, m.in. festiwal filmów górskich, czy szkolenia górskie.

© 2023 Damian Sadowski         Używam plików cookie!

logo małe