logo przewodnik sudecki
logo horsky

Przewodnik Sudecki

Pilot Wycieczek

Damian Sadowski

tel. +48 661692613

logo małe

przyroda Sudetów

 

przyroda Sudetów

 

 * Kowalik *

 

* Kowalik *

Występowanie: Eurazja oraz północno-zachodnia Afryka. Kowalik zamieszkuje przede wszystkim stare lasy liściaste i mieszane. Preferuje drzewostany z udziałem gatunków ciężkonasiennych np. dębu i buka. Występuje przeważnie na niższych lub średnich wysokościach nad poziomem morza.

Nazwa łacińska: Sitta europaea

Lokalizacja zdjęcia: Rudawy Janowickie

⚠️ Ochrona w Polsce: w Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą

Kowalik

🟢 Kowalik jest niewielkim (długość ciała ok. 14 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 23–27 cm), osiadłym ptakiem z rodziny kowalików. Cechą szczególną tego ptaka jest jego krępa budowa ciała, bez wyraźnie wyodrębnionej szyi, ze stosunkowo dużą głową oraz długim ostro zakończonym dziobem. Policzki i podbródek tego ptaka są białe, oddzielone od szaroniebieskiego wierzchu czarnym paskiem, biegnącym od nasady dzioba aż do grzbietu. Od spodu kowalik (zależnie od regionu, w którym występuje) jest rdzawo płowy lub białawy, ciemniejący ku tyłowi. Upierzenie obu płci jest bardzo podobne, samce jednak posiadają bardziej intensywne barwy boków i podbrzusza.
Kowalik jest ptakiem dość energicznym i bardzo zwinnym. Dzięki ostrym i chwytnym pazurom oraz niskiej wadze (17–28 g), kowalik potrafi poruszać się po spodniej części gałęzi, zwisać oraz schodzić (jako jedyny ptak w Polsce) z głową w dół po pniu drzew.
Ptak ten z reguły prowadzi samotny tryb życia, poza okresem zimowym, kiedy dołącza do innych ptaków, z którymi poszukuje pożywienia oraz wspólnie ostrzega się przed zagrożeniem.
Okres lęgowy kowalika przypada od maja do czerwca. W tym okresie wyprowadza jeden lęg. Jaja składane są w dziupli (rzadko kiedy w budkach lęgowych). Kowalik sam nie wykuwa dziupli, korzysta z dziupli dzięciołów . Samica staranie przygotowuje gniazdo. W razie potrzeby zmniejsza otwór wejściowy zaklejając go mieszanką gliny, błota i iłu oraz własnej śliny. W taki sam sposób wygładza również nierówności dziupli. Wyściółka składa się z płatków kory, mchu, suchych traw i liści. Często dziupla wykorzystywana jest przez kilka lat. W starannie przygotowanym gnieździe samiczka składa od 5 do 8 białych jaj, z nielicznymi plamkami rdzawymi, szarymi i szaro-fioletowymi. Jaja mają wymiary ok 20 na 15 mm. Podczas wysiadywania jaj, samiec karmi partnerkę. Pisklęta kowalika wykluwają się po 14 – 16 dniach, wówczas oboje rodziców podejmuje się karmienia potomstwa. Po wykluciu, młode od razu walczą o pokarm, pokazując swoją waleczną naturę. Głośniejsze pisklęta są częściej karmione niż ich cichsze rodzeństwo. Młode kowaliki opuszczają gniazdo po 22 -24 dniach.
Podstawową dietą kowalików w miesiącach ciepłych są liczne gatunki owadów, ich larwy, pająki i inne bezkręgowce. Zbierane są one na pniach drzew i gałęziach, bardzo rzadko na ziemi. Czasami kowalik potrafi również złapać owada w locie. Dzięki silnemu i dość długiemu dziobowi potrafi podważyć lub odłupać kawałki kory w celu pozyskania pożywienia. Ptaki te są doskonałymi „strażnikami drzew”.
W sezonie zimowym ptaki te zjadają głównie nasiona i drobne owoce. W ich diecie, w tym okresie znajdują się m.in. jęczmień, owies oraz słonecznik, orzechy laskowe, orzechy włoskie, żołędzie, nasiona bukowe. Część znalezionego pokarmu kowaliki ukrywają w szczelinach drzew, korze itp.

Buki dorastają do wysokości 25 – 30 m i potrafi osiągać wiek ok 300 lat. Są roślinami wiatropylnymi nasiennymi, rozsiewanymi są przez zwierzęta (zoochoria), najczęściej przez sójki i wiewiórki. Kwitą od kwietnia do maja. Zaczynają owocować  po ok 60 – 80 lat i raz na 5 – 8 lat przypadają lata nasienne. Nasiona (bukwie) kiełkują tylko przykryte ściółką, wypuszczając w pierwszym okresie dwa zielone liścienie (liście powstające w rozwijającym się zarodku) po czym z biegiem czasu wykształcają liście właściwe.

Początkowo buk rośnie bardzo powoli dobrze znosząc zacienienie, z wiekiem jego przyrost na wysokość wzmaga się. Kulminację przyrostu na wysokość osiąga między 30 a 50 rokiem życia, następnie przyrost słabnie i w wieku około 150 lat niemal zupełnie ustaje.

Dawniej roślina ta wykorzystywana była w medycynie ludowej, robiono z niej napar działający przeciw zapalnie oraz odkażająco.

Młode liście bogate w witaminy można wykorzystać do sałatek a bukwie wykorzystywane są do produkcji olejów oraz jako pasza dla zwierząt.

Nasiona buka spożyte w zbyt dużych ilościach mają działanie halucynogenne i toksyczne!

© 2023 Damian Sadowski         Używam plików cookie!

logo małe