Zjawisko obserwuje się na martwym drewnie – patykach, gałęziach oraz obumierających fragmentach drzew liściastych. Do jego wystąpienia niezbędna jest obecność grzyba Exidiopsis effusa, wysoka wilgotność powietrza, brak wiatru oraz temperatura nieznacznie poniżej 0°C.
W jaki sposób Exidiopsis effusa spowalnia krystalizację lodu?
Kluczową rolę odgrywają białka antyzamarzaniowe (AFP – antifreeze proteins) oraz inne związki organiczne produkowane przez grzyb. Substancje te hamują rekrystalizację lodu, blokują wzrost dużych kryształów i stabilizują drobne, cienkie włókna lodowe.
Mechanizm działania białek AFP polega na wiązaniu się z powierzchnią kryształów lodu, co uniemożliwia ich dalszy wzrost i łączenie się w większe struktury. Dzięki temu lód nie przyjmuje typowej postaci kryształków, lecz formuje się w postaci ultracienkich włókien.
Jednocześnie woda zawarta w porach drewna jest bardzo powoli i równomiernie wypychana na zewnątrz na skutek działania sił kapilarnych. Po opuszczeniu powierzchni drewna natychmiast zamarza, tworząc długie, cienkie nitki lodu o stałej średnicy około 0,01 mm. Obecność białek antyzamarzaniowych sprawia, że włókna te nie sklejają się, nie tracą swojej struktury i mogą utrzymywać się przez wiele godzin.
Eksperymenty wykazały, że po usunięciu lub dezaktywacji grzyba, na przykład poprzez ogrzanie drewna, zjawisko nie występuje, nawet przy identycznych warunkach temperatury i wilgotności.